منتورها و اساتید
اافزایش خلاقیت در کار تیمی

راهکارهای افزایش خلاقیت در کار تیمی

اافزایش خلاقیت در کار تیمی

افزایش خلاقیت کار تیمی یکی از مهم‌‌ترین چالش‌های مدیران شرکت‌ها، مخصوصاً شرکت‌های جوان و استارتاپی است. جلسات Brain Storming یا طوفان فکری که پای ثابت شرکت‌های مدرن است، به آن سازمان کمک می‌کند تا از خلاقیت جمعی افراد بهره‌مند شود. وقتی از خلاقیت در کار تیمی حرف می‌زنیم، منظورمان مجموعه‌ای از ایده‌های خلاقانۀ فردی ا‌ست که در فضایی تیمی، بر ایده‌های سایر اعضا اثر می‌گذارد و به هم‌افزایی منجر می‌شود.

لیندا هیل، مردم‌نگار و استاد دانشگاه، معتقد است نوآوری کار فردیِ انسان نابغه نیست! نوآوری سفر و نوعی حل مسئلۀ اشتراکی است. برای خلق محصولات و خدمات و هر چیز جدیدی، به ذهن‌های خلاق زیادی نیاز داریم که در بستری مناسب بتوانند ایده‌هایشان را باهم به اشتراک بگذارند. ذهن یک نفر در بهترین حالت نیز هرگز نمی‌تواند به اندازۀ ذهن پنج نفر خلاق باشد. ایده‌های خلاقانه در خلال گفت‌وگوهای میان تیم شکل می‌گیرد و توسعه می‌یابد.

مدیریت خلاقیت تیمی

این خلاقیت است که محصولات شما را به فروش می‌رساند؛ طرح‌های زیبا، عنوان‌های جذاب، راه‌حل‌های جدید و ابتکاری و… . انجام کارهای خلاقانه فرایندی پیچیده است که به چیزی بیش از ایده‌های درخشان نیاز دارد. نتیجۀ نهاییِ خلاقیتِ تیمی شما به نحوۀ سازمان‌دهی فرایند بستگی دارد و مدیر باید از همۀ چیزهایی که باعث بهبود یا ازبین‌رفتن خلاقیت می‌شود آگاه باشد.

بسیاری از متخصصان معتقدند خلاقیت تیمی مدیریت‌پذیر نیست و مدیران باید فقط بستر مناسبی برای پرورش و توسعۀ خلاقیت میان اعضای تیم ایجاد کنند. برای مدیریت خلاقیت تیمی، پیش از هر چیز باید ویژگی‌های اعضای تیمتان را بشناسید و کسانی را به این تیم اضافه کنید که صفات افراد خلاق را داشته باشند. اما فرد خلاق چه ویژگی‌هایی دارد؟

  • عاشق اکتشافات جدید است.
  • با شلوغی و هرج‌ومرج خیلی راحت کنار می‌آید. (البته منظورمان هرج‌ومرج‌های آزاردهنده نیست.)
  • مستقل‌‌تر از سایر کارمندان است.
  • ممکن است ناسازگار باشد و اغلب در بیان عقاید خود شجاع‌ است.
  • دوست دارد قوانین را زیر سؤال ببرد و به چالش بکشد.
  • از فرایندهای سخت کاری لذتی نمی‌برد و دنبال آسان‌‌ترین روش‌ها است.

لازم است برای مدیریت تیم متشکل از افرادی با خصوصیات بالا، نکاتی را در نظر داشته باشید. به‌بیان دیگر، آن‌چه مدیر باید هنگام سازمان‌دهی خلاقیت تیمی به آن توجه کند شامل موارد زیر است:

اهداف را تعیین کنید

با تیم خود دربارۀ نتیجه‌ای که از پایان کار انتظار می‌رود صادق باشید. شما باید جریان کاری، تقسیم‌بندی‌های تخصصی و راهنماهای سبکی را به تیم ارائه دهید. همچنین هدف نهایی را با تیم به اشتراک بگذارید. این موضوع به آن‌ها کمک می‌کند درک کنند که مسیر درست چیست و چگونه باید به‌سمت آن حرکت کنند.

با اعضای تیم ارتباط برقرار کنید

همان‌طور که پیش‌‌تر توضیح دادیم، افراد خلاق معمولاً استقلال بیش‌تری نسبت به سایر نیروهای کار دارند. این باعث می‌شود گاهی دلشان بخواهد به‌تنهایی تصمیم بگیرند و الزام‌ها و ددلاین‌ها را نادیده می‌گیرند (یا آن‌ها را فراموش می‌کنند). برای مدیریت خلاقیت کار تیمی، لازم است با تک‌تک اعضای تیمتان ارتباط مؤثر داشته باشید و آن‌ها را از برنامه‌ها و نقشه‌های راه و نقاط عطف آن آگاه کنید.

از کیفیتِ نتیجه اطمینان یابید

مطمئن شوید که اعضای تیمتان به‌خوبی این نکته را درک کرده‌اند که در کسب‌وکار، خلاقیت و هنر باید در مسیر اهداف برند به کار گرفته شود، نه خود هنر. برای رسیدن به این هدف، سطح خاصی از کیفیت لازم است. کارهای کم‌کیفیت را نپذیرید و اگر نتیجه با مشخصات موردنظر تطابق ندارد، بازخورد‌های سازنده‌ای به تیم بدهید تا اعضا متوجه شوند که چگونه باید نتیجۀ نهایی را با الزامات تعیین‌شده منطبق کنند.

برای رسیدن به ایده‌های خلاقانه برنامه‌ریزی داشته باشید

ایده‌های خلاقانه به‌سرعت و درلحظه به وجود نمی‌آیند. مدیران باید برای رسیدن به ایدۀ نهایی برنامه‌ریزی داشته باشند. برای تفکر و الهام‌گرفتن و ایجاد ایده‌های جدید وقت اختصاص دهید. انعطاف‌پذیر باشید و تا جایی که محدودیت‌های زمانی و منابع برای انجام کارهای تیمی به شما اجازه می‌دهند، زمان لازم را از قبل برنامه‌ریزی کنید و مطمئن شوید که برای یافتن بهترین راه‌حل، وقت کافی دارید. طوفان فکری، کارگاه‌های خلاقیت، جلسات کوچینگ و… به شما کمک می‌کند که خلاقیت تیمی را بهتر مدیریت کنید.

کنترل‌کردن اعضای تیم را به حداقل برسانید

کنترل‌کردن مداوم افراد، خصوصاً کسانی که خلاقیت بیش‌تری دارند، باعث سرخوردگی و کاهش انگیزه در آن‌ها می‌شود؛ به همین جهت اگر قصد مدیریت خلاقیت تیمی را دارید، توصیه می‌کنیم نظارت و کنترل را به موارد واقعاً مهم محدود کنید. کنترلتان را به نقشۀ راه، نقاط عطف مهم و رسیدن به ددلاین‌ها معطوف کنید و بگذارید نیروهایتان احساس استقلال داشته باشند.

قدردانی خود از اعضای تیم را نشان دهید

قدردانی برای افراد خلاق کم‌تر از پول نیست. آن‌ها دوست دارند ارزش کار و ایده‌هایشان درک شود. اطمینان یابید که قدردانی شما برای همۀ افراد حاضر در تیم قابل‌مشاهده است و توجهتان را به فرد خاصی معطوف نکنید. این موضوع مهم، انگیزه‌ای قوی برای کل تیم ایجاد می‌کند.

همکاری را تشویق کنید

اگر مدیریت خلاقیت تیمی را به عهده دارید، گاهی با این موضوع مواجه خواهید شد که برخی افراد به‌صورت مستقل کار می‌کنند و با سایر اعضای تیم همکاری کم‌تری دارند. در چنین شرایطی پیش از هر چیز، اطمینان یابید که فعالیت آن‌ها با اهداف تیم هم‌سو است. زمان خود را به سازمان‌دهی ارتباطات فعال در تیم و مبادلۀ ایده‌ها و افکار اختصاص دهید. آن‌ها را تشویق کنید که باهم گفت‌وگو کنند و از یک‌دیگر کمک بگیرند.

نحوۀ تقویت خلاقیت تیمی

برای تقویت و افزایش خلاقیت تیمی، راه‌کارهای مختلفی وجود دارد که بسته به سازمان، زمان، بودجه و نیروهای حاضر در تیم می‌تواند متفاوت باشد. اگر صاحب کسب‌وکاری بزرگ یا کوچک هستید، باید به این نکته دقت داشته باشید که خیلی بعید است در دنیای امروز بتوانید بدون خلاقیت راه به جایی ببرید و در بازار برای خودتان جایگاهی تعیین کنید. این خلاقیت تیمی و ایده‌های نو است که سازمان شما را منحصربه‌فرد می‌کند. اما برای توسعۀ خلاقیت باید چه کارهایی انجام دهید؟ روش‌های خلاقیت تیمی کدام‌اند؟ در ادامۀ این مقاله، به تمام سؤالات پاسخ خواهیم داد.

مدیران کارآمد خیلی خوب می‌دانند که به‌راحتی نمی‌توانند به تیم خود دستور دهند که «خلاق باشد» و با موجی از پیشنهادهای خلاقانه هم مواجه شوند! خلاقیتِ تیمی به تقویت نیاز دارد. برای این کار، مدیران باید نوآوری را در محیط‌ها و فرایندهایی ایجاد کنند که تیم را قادر می‌سازد با انعطاف‌پذیری و انرژیِ بیش‌تر به مقابله با چالش‌ها بپردازد.

چهار راهبرد زیر به شما کمک می‌کند تا بتوانید خلاقیت تیمی را ارتقا دهید:

ارتباطات باز و آزادانه را پرورش دهید

تیم‌ها را تشویق کنید تا عقاید و نظرات خود را بیان کنند. کارمندان شما باید بدانند بیان ایده‌های جدید نه‌تنها اشکال ندارد، بلکه بسیار ارزشمند است. وقتی آن‌ها برای به‌اشتراک‌گذاری افکار خود احساس راحتی و آزادی کنند، به‌احتمال زیاد انواع بحث‌هایی را که برای تولید راه‌حل‌های‌ خلاقانه لازم است، پرورش می‌دهند. ایجاد فضایی امن که به همۀ کارمندان امکان می‌دهد فارغ از قضاوت‌شدن بتوانند نظرات و عقاید و ایده‌هایشان را بیان کنند، یکی از بهترین روش‌های خلاقیت تیمی است.

روش‌های گوناگون کار را بپذیرید

افراد برای انجام کارها روش‌های خاص خود را دارند. بعضی از آن‌ها دوست دارند در تیم کار کنند. برخی دیگر ترجیح می‌دهند به‌تنهایی کار کنند. بعضی‌ها با استفاده از مداد و دفترچۀ یادداشت افکار خود را یادداشت می‌کنند، در‌حالی‌که عده‌ای هم از تبلت استفاده می‌کنند یا با تلفن افکارشان را ضبط می‌کنند. وقتی به افراد اجازه می‌دهید نحوۀ کارشان را خودشان تعیین کنند (به‌شرطی که وظایف خود را به‌خوبی انجام دهند)، تیمِ خوش‌حال‌‌تر و خلاق‌تری خواهید داشت.

علاوه بر این، سازگاری با سبک‌های مختلف کاری به شما کمک می‌کند تا انواع بیش‌تری از مهارت‌ها، دیدگاه‌ها و استعدادها را جذب و آموزش دهید. تیم‌های متنوع‌تر، طیف گسترده‌تری از ایده‌ها و بینش‌ها را تولید می‌کنند.

تغییرات کوچک ایجاد کنید

سعی کنید در تیمتان تغییراتی ایجاد کنید. این تغییرات می‌تواند چیزهای مختلفی را در بر بگیرد. از دکوراسیون و چیدمان فضای شرکت گرفته تا برگزاری جلسات در فضای باز، رفتن به سفرهای کوتاه تیمی یا هم‌تیمی‌کردن کارمندانی که معمولاً باهم کار نمی‌کنند. همۀ این کارها می‌تواند به افزایش و بهبود خلاقیت تیمی کمک کند و نگاه متفاوتی به کارمندان بدهد.

برای ایده‌های خلاقانه پاداش در نظر بگیرید

برای ایده‌های بکر و نو پاداش در نظر بگیرید. البته باید دقت کنید که این کار نباید تبعیض‌آمیز باشد و تمام توجهتان را به تعداد محدودی از کارمندان معطوف کند. به نیروهایتان ثابت کنید که ایده‌های خوب ارزش اشتراک‌گذاری دارند و شما متوجه ارزشمندی آن‌ها می‌شوید.

در چنین محیطی، وقتی افراد احساس کنند بابت ایده‌های جذاب و نو حمایت و تشویق می‌شوند، خلاقیتشان شکوفا می‌شود.

انواع روش‌های خلاقیت تیمی و مقایسۀ آن‌ها

روش‌‌های خلاقیت تیمی بسیار متنوع‌اند. می‌توانید تعدادی از آن‌ها را در سازمانتان پیاده‌ کنید و ببینید از کدامشان پاسخ بهتری دریافت خواهید کرد.

طوفان فکری

یکی از جذاب‌‌ترین روش‌‌های خلاقیت تیمی، جلسات طوفان فکری است. در این جلسات تمام اعضای تیم حضور می‌یابند. در ابتدای جلسه، مشکلی را که می‌خواهید حل کنید بیان کنید. از تصویرها، فیلم‌ها، تکه‌هایی از داستان یا هر چیزی که می‌تواند در ایجاد ایده به شما کمک کند استفاده کنید. هر ایده‌ای را حتی اگر عجیب‌غریب باشد، روی تخته‌ای بنویسید و اعضای تیم را تشویق کنید تا دربارۀ ایده‌های هم نظر بدهند و آن‌ها را بهبود ببخشند. پس از پایان جلسه، به بهترین ایده‌ها رأی دهید.

ایده‌پردازی منفی

این روش نمونۀ دیگری از تکنیک‌های خلاقیت تیمی است. ایده‌پردازی منفی، از طوفان فکری برای تولید راه‌حل‌های غلط استفاده می‌کند. سپس می‌بیند که چگونه می‌توان آن‌ها را به راه‌حل‌های خوب تبدیل کرد. این روش فرایندی دومرحله‌ای ‌است که شامل تولید بد‌ترین ایده‌ها و سپس تبدیل آن‌ها به راه‌حل‌های خوب است.

مثلاً می‌خواهید بدانید «چه‌طور کار تیمی را بهبود بدهید»

این‌ها نمونه‌هایی از راه‌حل‌های بد هستند:

  • بین اعضای تیم دیوار بکشیم تا نتوانند هم‌دیگر را ببینند.
  • آن‌ها را در پنج ساختمان مختلف قرار دهیم.

از این راه‌حل‌های منفی می‌توانیم به ایدۀ مثبت زیر برسیم:

تیم را به یک ساختمان با فضای مشترک منتقل کنیم تا همۀ تیم بتوانند در آن دور هم جمع شوند و دربارۀ ایده‌ها بحث کنند.

کلمات تصادفی

کلمات تصادفیِ تکه‌هایی از داستان‌ها یا توییت‌هایی که خوانده‌اید را روی یک تخته بچسبانید. ممکن است هر کلمه شما را به یاد کلمه یا ماجرای جدیدی بیندازد. آن‌ها را هم به لیست خود اضافه کنید و بین آن‌ها با موضوع موردنظرتان ارتباط ایجاد کنید.

استوری بورد

قدمت استوری بورد به ابتدای سینما و انیمیشن برمی‌گردد. والت دیزنی و کارکنانش در سال ۱۹۲۸، سیستم استوری بورد را توسعه دادند. دیزنی می‌خواست یک انیمیشن بسازد و این یعنی تعداد خیلی زیادی نقاشی می‌بایست کشیده می‌شد. مدیریت هزاران نقاشی و بررسی پیشرفت پروژه تقریباً غیرممکن بود؛ بنابراین دیزنی از تیمش خواست تا نقاشی‌های خود را روی دیوارهای استودیو بچسبانند. حالا می‌شد پیشرفت پروژه را بررسی و صحنه‌ها را اضافه یا کم کرد.

این روزها استوری بورد تکنیک خلاقانه و محبوبی است که به‌شکل گسترده‌ای در برنامه‌ریزی‌های تبلیغاتی، تبلیغات تجاری، ساخت موشن و انیمیشن‌های مختلف و… کاربرد دارد. با استوری بورد می‌توانید نمای کاملی از پروژۀ خود را مشاهده کنید. این کار به توسعۀ خلاقیت تیمی کمک زیادی می‌کند.

نمونه‌ای مثبت از خلاقیت سازمانی

لیندا هیل، شرکت انیمیشن‌سازی پیکسار را یکی از موفق‌‌ترین نمونه‌های خلاقیت سازمانی معرفی می‌کند. او می‌گوید پس از یک دهه تحقیق روی ۱۶ سازمان در ۱۲ صنعت مختلف که همگی از خلاقانه‌‌ترین شرکت‌های حال حاضرند، دریافته که نوآوری در گروِ ایده‌پردازی و رشد خلاقیت میان اعضای مختلف تیم است.

پیکسار برای ساخت انیمیشن (که می‌تواند به شهرت جهانی برسد) گاهی تا ۵ سال زمان صرف می‌کند. این انیمیشن هرگز محصول ایده‌های یک نابغه نیست! تقریباً ۲۵۰ نفر در طول ۳ تا ۵ سال با ایده‌های خلاقانۀ خود کمک می‌کنند تا انیمیشن جذابی تولید شود. پیش از هر چیز، طرح اولیۀ انیمیشن به‌شکل مرحله‌به‌مرحله تهیه و هر کدام از این مراحل توسط گروه‌های مختلفی انجام می‌شود. در پیکسار، داستان فیلم در مسیر ساخت تکمیل می‌شود. مشکلات در مسیر ساخت برطرف می‌شوند و ایده‌پردازی در تمام این مدت جریان دارد.

پس برای ایجاد خلاقیت در سازمان نباید استعدادها و احساسات افراد را کنترل کنید، بلکه باید آن‌ها را در مسیر رسیدن به کاری که واقعاً مفید است آزاد بگذارید. فراموش نکنید که نوآوری در حل‌کردنِ مسائل به‌طور اشتراکی است.

دیدگاهتان را بنویسید